Για Σήμερα: Πλάτωνας! (3.2)
Ανοικτό σεμινάριο τού Αλαίν Μπαντιού (2009-2010)
[Σημειώσεις τού Ντανιέλ Φισέρ]
18 Νοεμβρίου 2009
Την περασμένη φορά προσπάθησα να ορίσω το περιεχόμενο τής αληθινής ζωής λέγοντας ότι το θέμα περιστρέφεται γύρω από την προσωπική αποδοχή τής ενσωμάτωσης στο γίγνεσθαι μιας αλήθειας. Όπως είπαμε, η αληθινή ζωή συνίσταται στη ζωή σύμφωνα με την Ιδέα, δηλ. σε μια ζωή η οποία προσανατολίζεται προς αυτήν. Όσον αφορά στην άπειρη πολλαπλότητα με την οποία ουσιαστικά ταυτίζεται μια αλήθεια, το πραγματικό της θα συνίσταται στην απόκτηση σώματος, στην εμφάνισή της σ’ έναν κόσμο — πράγμα που παραπέμπει στην υλικότητά της (η αλήθεια δεν αποτελεί, επομένως, υπερβατική ιδεατότητα)· αλλά, παρ’ όλ’ αυτά, το εν λόγω πραγματικό θα συνιστά εξαίρεση στην κοσμική πραγματικότητα, θα προκαλεί αναστολή τής ισχύος των κοσμικών νόμων, σύμφωνα πάντα με τον συμβαντικό χαρακτήρα τής αλήθειας. Πράγματι, εφόσον η αλήθεια εκκινείται, με τρόπο εντοπισμένο, από ένα σημείο δυσλειτουργίας τού κόσμου — θέση που αντιδιαστέλλεται προς τη βιταλιστική αντίληψη, κατά την οποία η αλήθεια, αντιθέτως, εμφανίζεται ως σημείο πληρωτικής συγκέντρωσης τού κόσμου — ο κόσμος δεν επαρκεί, ως έχει, για την εμφάνισή της. Το γεγονός ότι η αλήθεια σημαδεύεται από τη στέρηση, το ότι αυτή εμπεριέχει ένα σημείο αφ-αίρεσης, υποδηλώνει, θα έλεγα, τη συμβολική της διάσταση. Σε τελική ανάλυση, το άτομο για το οποίο υφίσταται μια αλήθεια οφείλει να σχηματίσει μια παράσταση τής σχέσης αυτής ανάμεσα στο πραγματικό και το συμβολικό, τής σχέσης ανάμεσα στην υπόσχεση τής ενδοκοσμικής απειρότητας και τού τοπικού σημείου εξαίρεσης· το συγκεκριμένο πρόβλημα είχε στο παρελθόν θεματοποιηθεί από διάφορες σκοπιές, για παράδειγμα με τη μορφή τής μετάβασης από την «τάξη καθ’ εαυτή» (θεωρούμενη υπό το πρίσμα των αντικειμενικών οικονομικών συνθηκών) στο στάδιο τής «τάξης για τον εαυτό της» (προικισμένης με πολιτικές ικανότητες, έτσι ώστε να είναι σε θέση να διασφαλίσει την διάνοιξη μιας ιστορικής προοπτικής). Όμως, δεν έχουν έτσι τα πράγματα: η προσωπική ενσωμάτωση σε μια διαδικασία αλήθειας έχει ως προϋπόθεση μια φαντασιακή σχέση μέσω τής οποίας το άτομο δύναται να συλλάβει ότι εκείνο που διακυβεύεται είναι η ίδια η απειρότητα και ότι συγχρόνως διανοίγεται μια προοπτική που υπερβαίνει το προσωπικό του συμφέρον.
Αναφέραμε επίσης ότι η επικοινωνία μεταξύ των ατόμων είναι δυνατή μόνο στο μέτρο που αυτοί μοιράζονται από κοινού μια Ιδέα — θέση η οποία είναι εκ διαμέτρου αντίθετη με τη σύγχρονη ιδεολογία, σύμφωνα με την οποία αξία έχει μόνο ό,τι προκύπτει από την απεριόριστη επικοινωνία, από τα φληναφήματα, σαν να πρόκειται για φλόγα που ανάβει με το τσακμάκι· αν, όμως, δεν υπάρχει εξ αρχής μια κοινότητα Ιδεών, η διαπροσωπική επικοινωνία θα εξαντλείται αναπόφευκτα στην αντιπαράθεση γνωμών και συμφερόντων. Στην πραγματικότητα, το μόνο που προκύπτει από αυτή τη διαδικασία είναι το ουδετεροποιημένο γενικό περιβάλλον όπου συντελείται η ίδια η επικοινωνία. Πρέπει μάλιστα να υπογραμμιστεί ότι το δεδομένο αυτό συντελεί ώστε να εκτίθεται η συλλογικότητα στον κίνδυνο τής χειραγώγησης. Μόνο στο επίπεδο τής Ιδέας υφίσταται η δυνατότητα να αποτραπεί η δημιουργία μιας συλλογικότητας που δεν θα υπόκειται στους κινδύνους τής προπαγάνδας. Από την άποψη αυτή, οι κάθε είδους «ολοκληρωτικές» προπαγάνδες, όσο έντονα κι αν καταγγέλλονται σήμερα, εμφάνιζαν, στην πραγματικότητα, έναν επίπλαστο χαρακτήρα — η εύρυθμη λειτουργία τους στηριζόταν αποκλειστικά σ’ έναν γιγαντιαίο αστυνομικό μηχανισμό, πράγμα το οποίο δεν ισχύει κατ’ ανάγκη αναφορικά με την προπαγάνδα των κοινοβουλευτικών δημοκρατιών, η οποία είναι μάλιστα τόσο αποτελεσματική ώστε να λειτουργεί από μόνη της.
Το ζήτημα τής επικοινωνίας είναι συναφές μ’ αυτό τής ελευθερογνωμίας. Στην πραγματικότητα, εκείνο που προέχει για τις γνώμες είναι η ελευθερία κυκλοφορίας, ως προς την οποία, άλλωστε, αυτές δεν υπόκεινται σε κανένα περιορισμό (κατά το πρότυπο των εμπορευμάτων, των κεφαλαίων … μόνο οι άνθρωποι αντιμετωπίζουν σήμερα προβλήματα κυκλοφορίας). Πρέπει να αναγνωριστεί ότι, στο μέτρο που αυτές οι γνώμες κυκλοφορούν προσυσκευασμένες, η ελευθερία τους είναι κάτι το απολύτως σχετικό.
