RSS

Για την κρίση στην Ακτή Ελεφαντοστού (Ουμανιτέ)

10 Απρ.

Ακτή Ελεφαντοστού «Πρόκειται πρωτίστως για σύρραξη που σχετίζεται με το καθεστώς έγγειας ιδιοκτησίας».
(Ουμανιτέ, 4/4/11)

Η Catherine Coquery-Vidrovitch, ομότιμη καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Paris-VII με ειδίκευση στην αφρικανική ιστορία, αναλύει τα αίτια τής πολιτικο-στρατιωτικής κρίσης που μαστίζει την Ακτή Ελεφαντοστού .

Ποια είναι τα αίτια τής κρίσης στην Ακτή Ελεφαντοστού;

CCV: Η κρίση στην Ακτή Ελεφαντοστού δεν έχει καθόλου εξαιρετικό χαρακτήρα, αν λάβουμε υπόψιν την κοινή ιστορική κληρονομία που χαρακτηρίζει το σύνολο σχεδόν τής αφρικανικής ηπείρου: ένα ταραχώδες μακρινό παρελθόν αιώνων δουλεμπορίου, που οδήγησε κατά τον 19ο αιώνα στην όξυνση τού ανταγωνισμού μεταξύ των δουλοκτητικών κοινωνιών (τόσο μεταξύ των επιδρομέων όσο και μεταξύ αυτών των θυμάτων τους). Στη συνέχεια ακολούθησαν οι βίαιες μεταβολές που προκάλεσε η αποικιοποίηση, απόρροια τής οποίας είναι άλλωστε και τα σημερινά σύνορα μεταξύ των κρατών. Με την ανεξαρτησία είχαμε την εμπειρία τής κατάληψης τής εξουσίας — εν ονόματι μιας εισαγόμενης δημοκρατίας που δεν έγινε ορθώς κατανοητή από τους λαούς — από σύγχρονους πολιτικούς οι οποίοι γρήγορα στράφηκαν στη δικτατορία. Για μεγάλο διάστημα η Ακτή Ελεφαντοστού βρισκόταν υπό τη διακυβέρνηση ενός διπολιτισμικού πολιτικού άνδρα, τού γηραιού Φελίξ Ουφουέ-Μπουανί, που ήταν γιατρός στο επάγγελμα και ο οποίος διατέλεσε βουλευτής και υπουργός τής γαλλικής κυβέρνησης. Αυτός χρησιμοποίησε για πολιτικούς σκοπούς όλες τις δυνάμεις τής ιστορικής κληρονομιάς τής χώρας. Με το πέρασμα των χρόνων η κοινωνία οδηγήθηκε σε βαθιά διαφθορά εξαιτίας ενός διεστραμμένου κληρονομικού καθεστώτος. Ο Ουφουέ-Μπουανί ήταν ιδιαίτερα επιτήδειος σε δόλιες μηχανορραφίες, στην υποδαύλιση εθνοτικών αντιδράσεων και στην χειραγώγηση των αλλοδαπών για εκλογικούς σκοπούς. Η επινόηση τής πολιτισμικής ταυτότητας τής χώρας («ivoirité») από τον διάδοχό του, τον Ανρί Κονάν Μπεντιέ, έγινε μέσα σε αυτό το πλαίσιο.

Μπορείς κανείς να ερμηνεύσει τη σύρραξη από «εθνική» ή θρησκευτική σκοπιά;

CCV: Αυτά είναι απλουστευτικά ερμηνευτικά σχήματα. Η νότια Μπουρκίνα Φάσο (πρώην Άνω Βόλτα) είχε ενσωματωθεί στην αποικία τής Ακτής Ελεφαντοστού από το 1933 έως το 1947 με σκοπό τη διευκόλυνση τής μεταφοράς τού εργατικού δυναμικού με εθνικότητα Mossi στις κακαοφυτείες τής Ακτής Ελεφαντοστού. Οι οικογενειακές σχέσεις παρέμειναν από τότε στενά συνυφασμένες με τις σχέσεις έγγειας ιδιοκτησίας. Οι μετανάστες από την Μπουρκίνα Φάσο, το Μάλι (τότε μέρος τού Σουδάν) και το Νίγηρα εγκαθίσταντο συχνά επί τόπου. Ως παρεπόμενο τής δημογραφικής έκρηξης, ο παράγοντας τής έλλειψη γης έφερε σε αντιπαράθεση τους απογόνους τους με τους αυτόχθονες πληθυσμούς. Επομένως, πρόκειται πρωτίστως για σύρραξη που σχετίζεται με το καθεστώς έγγειας ιδιοκτησίας. Η εργαλειοποίηση τού εθνοτικού παράγοντα ήταν εκείνο που επέτρεψε την ερμηνεία των προβλημάτων υπό «εθνικό» πρίσμα. Αλλά η αγορά εργασίας ενθάρρυνε την ανάμιξη των πληθυσμών, και ιδιαίτερα στη ζώνη παραγωγής κακάο (στα δυτικά), όπως επίσης και στο νότο, στο Αμπιτζάν και στη δασική περιοχή τού Σαν Πέδρο. Μόνο ο Μπεντιέ εγείρει την αξίωση ενός υποτιθέμενου «εθνικού ερείσματος». Μέχρι πρόσφατα τουλάχιστον, η θρησκεία έπαιξε έναν πολύ δευτερεύοντα ρόλο. Στο νότο υπάρχουν περισσότεροι μουσουλμάνοι από ό,τι χριστιανοί. Οι πιο «φονταμενταλιστικές» είναι οι πεντηκοστιανές ομάδες, που εμφανίστηκαν μεν στις αρχές τού αποικισμού, αλλά σήμερα γνωρίζουν πολύ εντυπωσιακή αύξηση.

Η άνοδος στην εξουσία τού Ουαταρά θα μπορέσει να θέσει τέλος σε αυτή τη πολύχρονη πολιτικο-στρατιωτική κρίση;

CCV: Αμφιβάλλω για αυτό. Αρχικά υπήρχαν δύο αντιτιθέμενες θέσεις: ο Ουαταρά εκπροσωπεί τη φιλελεύθερη επιλογή και απολαμβάνει την υποστήριξη τής Δύσης, που κατά πάσα πιθανότητα εξακολουθεί να εξοπλίζει τα στρατεύματά του μέσω τής Μπουρκίνα Φάσο (ο Πρόεδρος τής οποίας, Μπλεζ Κομπαορέ, είχε μάλιστα δολοφονήσει τον προκάτοχό του). Από την άλλη μεριά, ο Λοράν Γκμπαγκμπό στην αρχή τής καριέρας του ενσάρκωνε μια σοσιαλιστική και επομένως περισσότερο θαρραλέα πολιτική επιλογή. Το ερώτημα είναι: πότε ακριβώς, υπό την επιρροή τής συζύγου, μετατράπηκε σε ελέω θεού μονάρχη; Ούτε ο ένας ούτε ο άλλος προτίθεται να παραιτηθεί από την εξουσία χάριν τού γενικού συμφέροντος. Το γεγονός ότι οι αφρικανικές αρχές αρνήθηκαν να επέμβουν στρατιωτικά δεν μπορεί παρά να μας χαροποιεί. Η κοινωνία δεν είναι τόσο ώριμη όσο στην Τυνησία, δεδομένου ότι ο αναλφαβητισμός είναι ακόμα πολύ υψηλός, υπάρχει δραματική ανεργία, καθώς επίσης και μια απελπισμένη νεολαία που υπερβαίνει τα τρία τέταρτα τού πληθυσμού. Όλα αυτά αντιπροσωπεύουν ένα τρομερό δυναμικό για το μέλλον, αλλά και ένα οξύ πρόβλημα για το παρόν. Αυτή είναι η επείγουσα ανάγκη στην οποία πρέπει να ανταποκριθεί ο πρόεδρος Ουαταρά. Δεν βρισκόμαστε παρά στην αρχή τής διαδικασίας.

«Ο Αλασάν Ουαταρά είναι όργανο τού Σαρκοζί»
(Ουμανιτέ, 7/4/11)

Ο Σενεγαλέζος οικονομολόγος Demba Moussa Dembele, διευθυντής τού Αφρικανικού Φόρουμ των Εναλλακτικών καταγγέλνει μια νεοαποικιακή επίθεση.

Ποια είναι η αντίδρασή σας στην στρατιωτική εμπλοκή τής Γαλλίας στο Αμπιτζάν;

DD: Την καταδικάζω. Με την εμπλοκή τής στη Λιβύη και στην Ακτή Ελεφαντοστού, η Γαλλία αποδεικνύει ότι ενεργεί ως ιμπεριαλιστική δύναμη στην Αφρική. Από την αρχή τής κρίσης πήρε το μέρος τού Αλασάν Ουαταρά. Οι βομβαρδισμοί εναντίον τού στρατού τής Ακτής Ελεφαντοστού επιβεβαιώνουν ότι οι δυνάμεις τής γαλλικής αποστολής «Μονόκερος» δεν είναι ουδέτερες, αλλά υποστηρίζουν εκατό τοις εκατό τον Ουαταρά.

Το Παρίσι ισχυρίζεται ότι ενεργεί από κοινού με τον ΟΗΕ υπέρ τού άμαχου πληθυσμού.

DD: Ο Νικολά Σαρκοζί δεν ενδιαφέρεται για την ασφάλεια των πολιτών τής Ακτής Ελεφαντοστού ή των Λιβύων αμάχων. Έχουμε να κάνουμε με λόγους εξωτερικής και εσωτερικής πολιτικής, καθώς επίσης και με γεωστρατηγικές εκτιμήσεις και τοποθετήσεις. Στη Λιβύη, έχουμε το πετρέλαιο και στην Ακτή Ελεφαντοστού τον καφέ, το κακάο και τη διατήρηση τής Γαλλο-Αφρικής. Είναι μια ευκαιρία για την επανεκκίνηση τής γαλλικής πολιτικής μετά την απώλεια το 2002 τής χώρας αυτής, η οποία θεωρείται το κόσμημα στο στέμμα τής Γαλλο-Αφρικής. Η προστασία των πληθυσμών αποτελεί πρόσχημα και δικαιολογία με αποδέκτη τη γαλλική και διεθνή κοινή γνώμη. Δυστυχώς, ο ΟΗΕ είναι όργανο των ισχυρών που εκμεταλλεύονται την κάλυψη που τους παρέχει ο ΟΗΕ για να παρεμβαίνουν στις εσωτερικές υποθέσεις τρίτων χωρών. Η Γαλλία, οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Μεγάλη Βρετανία διέρχονται μια βαθιά κοινωνική, οικονομική και πολιτική κρίση. Είναι οι αναδυόμενες χώρες που διαμορφώνουν εκ νέου τον γεωπολιτικό χάρτη. Οι δυτικές χώρες επιδιώκουν να ανακτήσουν έδαφος. Για τη Γαλλία, εκείνο που προέχει είναι οι πρώην αποικίες της. Ο Αλασάν Ουαταρά είναι όργανο και συγχρόνως όμηρος αυτής τής νεοαποικιακής επίθεσης, διότι μετά την παρέμβαση τού Σαρκοζί δεν θα μπορεί αντισταθεί στις απαιτήσεις τής Γαλλίας.

Τι είδους ζητήματα εγείρονται από τη συγκεκριμένη πολιτικο-στρατιωτική κρίση;

DD: Το μακροπρόθεσμο ζήτημα είναι η πολιτική διαπραγμάτευση. Προς αυτή την κατεύθυνση στρεφόταν η πρόταση τής Αφρικανικής Ένωσης για τον διορισμό ενός αντιπροσώπου υψηλού επιπέδου, η οποία όμως απορρίφθηκε από τον Ουαταρά, πιθανόν υπό την πίεση τού Σαρκοζί. Ωστόσο, ακόμα κι αν ο Ουαταρά αποκτήσει προσωρινά το στρατιωτικό πλεονέκτημα με τη βοήθεια τής Γαλλίας και τής Onuci (της αποστολής τού ΟΗΕ), το πολιτικό αδιέξοδο θα παραμείνει, κι αυτό γιατί πολλοί θα αναγνωρίσουν στο πρόσωπό του τον εγκάθετο των ξένων συμφερόντων.

Advertisements
 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s