RSS

«μὴ φῦναι»—A.Badiou

04 Ιολ.

nadbits2

Στον Λακάν υπάρχει μια πολύ ενδιαφέρουσα αντίληψη όσον αφορά τη μόνιμη απειλή που βαραίνει τη διαδικασία απειροποίησης για την οποία είναι δυνητικά ικανός ο λόγος (στο πεδίο τής δημιουργίας, τής σκέψης, ή ακόμη και τής ίδιας τής ψυχανάλυσης). Όπως είχε ήδη επισημάνει στο πρώτο του σεμινάριο, η δημιουργία ενός νέου χώρου για το θάρρος και τη δικαιοσύνη τελεί υπό την χαρακτηριστική απειλή τής προδοσίας. Ο Λακάν θεωρεί πάντα ότι το στοιχείο που εμποδίζει τη διαδικασία υποκειμενοποίησης τού ατόμου υπάγεται στην τάξη τής προδοσίας: — είτε γιατί κανείς προδίδει (αθετεί τις δεσμεύσεις του), είτε γιατί δεν μπορεί να υπομείνει την προδοσία σε βάρος του, με την έννοια ότι η αβάσταχτη δοκιμασία τής προδοσίας οδηγεί στην απιστία προς την προσίδια υποκειμενοποίησή του. Ορίζουμε την καθαυτή έννοια τής προδοσίας ως την υποκειμενικότητα τής απάρνησης τού απείρου χάριν των προσδοκιών και αξιώσεων τού πεπερασμένου. Ο Λακάν ονομάζει την ατομική αυτή έφεση «υπηρεσία των αγαθών». Και πιστεύω ότι έχει απόλυτα δίκιο όταν λέει ότι το κίνητρο τής προδοσίας είναι πάντα η υπηρεσία των αγαθών: η απόκτηση κάποιων προνομίων, η εξασφάλιση πρόσβασης στην εξουσία ή ακόμη και η απλή επιβίωση. Σύμφωνα επομένως με τον Λακάν, ήρωας είναι εκείνος που αρνείται να υποχωρήσει, ακόμη και όταν έχει προδοθεί. Γιατί αυτή είναι η αληθινή απόδειξη και δοκιμασία τής άπειρης υποκειμενικότητας απέναντι στην υπηρεσία των αγαθών. «Ο εξωτερικός περιορισμός που κρατάει τον άνθρωπο δέσμιο στην υπηρεσία των αγαθών είναι η επιταγή “πρώτα ζήσε” και, όπως μας διαβεβαιώνουν, το καθοριστικό κίνητρο είναι ο φόβος. Ωστόσο, αντιλαμβάνεστε πόσο επιδερμική είναι, εν προκειμένω, η επίδραση τού φόβου. Μεταξύ των δύο,[i] αναπτύσσεται για τον κοινό άνθρωπο η διαδικασία τής ενοχής ως αντανάκλαση τού μίσους που τρέφει για τον Δημιουργό του — όπως κι αν λέγεται αυτός — επειδή ακριβώς τον έπλασε ενδεή και αδύναμο. Γιατί, ας μην ξεχνάμε, ο άνθρωπος παραμένει δημιουργιστής. Για τον ήρωα, όλα αυτά είναι καθαρές ανοησίες […]. [Και συνεχίζει αναφερόμενος στον Οιδίποδα:] Η είσοδός του στη ζώνη αυτή [τού ηρωισμού] συντελείται με την απάρνηση των αγαθών και τής εξουσίας και σε αυτό φαίνεται να συνίσταται η τιμωρία του. Μόνο που τα πράγματα δεν είναι ακριβώς έτσι. Αν [ο Οιδίπους] αποχωρίζεται από τον κόσμο μέσω τής πράξης τής τύφλωσης είναι επειδή συνειδητοποιεί ότι πρόσβαση στην αλήθεια μπορεί να έχει μόνο ο δραπέτης των φαινομένων. Και αυτό ήταν κάτι που οι αρχαίοι το γνώριζαν: ο μεγάλος Όμηρος ήταν τυφλός, όπως άλλωστε και ο Τειρεσίας.»[16] Η απειροποίηση ως διαδικασία υποκειμενικής ενσωμάτωσης δεν μπορεί να σταθεί χωρίς μια δόση ηρωισμού. Γι’ αυτό, άλλωστε, μοιάζει να είναι ιδιαίτερα ανάρμοστη στον κόσμο μας, που βλέπει με απέχθεια τους ήρωες. Τι σημαίνει όμως να μπορεί κανείς να υποφέρει τη δοκιμασία τής προδοσίας που συνδέεται με το επικρατούν καθεστώς τής υπηρεσίας των αγαθών; Ο ηρωισμός δεν συνίσταται στην αντίσταση στον «πειρασμό» (με την αγοραία έννοια τού όρου) τής υπηρεσίας των αγαθών, αλλά στην ικανότητα να υπομένει κανείς την προδοσία τού άλλου, τής οποίας μόνο κίνητρο είναι η επιστροφή στην υπηρεσία των αγαθών. Επομένως, ο αληθινός ηρωισμός συνίσταται στην μη απάρνηση, ακόμη και τότε όταν οι άλλοι αποστατούν. Ήρωας είναι εκείνος τού οποίου η επιθυμία μπορεί να υποφέρει την προδοσία αυτή. Αντιδιαστέλλοντας τον κοινό άνθρωπο με τον ήρωα, ο Λακάν δεν εκλαμβάνει ως δεδομένη την ύπαρξη δύο ουσιωδώς διαφορετικών ιδιοσυγκρασιών: όλοι μας ως κοινοί άνθρωποι είμαστε επιρρεπείς στον συνήθη πειρασμό τής υπηρεσίας των αγαθών. Στο επόμενο μάλιστα σεμινάριο θα επισημάνει τα εξής: «Την περασμένη φορά αντιδιέστειλα τον κοινό άνθρωπο προς τον ήρωα και κάποιος από εσάς το θεώρησε προσβολή. Δεν τους διεχώρισα ως δύο διαφορετικά ανθρώπινα είδη. Το ηρωικό μονοπάτι έχει χαραχθεί για κάθε έναν από εμάς και όποιος το διαβαίνει, το διαβαίνει ως κοινός άνθρωπος.»[17] Σε κάθε άτομο υπάρχει χαραγμένος ο δρόμος για να γίνει το υποκείμενο που επιθυμεί και όποιος ακολουθεί το δρόμο αυτό τον ακολουθεί ως απλό άτομο. Και προσθέτει εν είδει συμπεράσματος: «1° Το μόνο πράγμα για το οποίο μπορεί να είναι κανείς ένοχος είναι το να έχει κάνει ένα βήμα πίσω ως προς την επιθυμία του.Όσον αφορά τον ορισμό τού ήρωα: ήρωας είναι εκείνος που μπορεί να προδοθεί ατιμωρητί.Αυτό το τελευταίο δεν είναι κάτι που μπορεί να καταφέρει ο καθένας. Και η διαφορά ανάμεσα στον ήρωα και τον κοινό άνθρωπο, πολύ πιο μυστηριώδης απ’ όσο νομίζουμε, συνίσταται ακριβώς σ’ αυτό: για τον κοινό άνθρωπο, η προδοσία, που επέρχεται σχεδόν νομοτελειακά, οδηγεί στον εξοβελισμό και την οριστική του επιστροφή στην υπηρεσία των αγαθών, υπό τον όρο όμως ότι στο εξής ποτέ δεν θα ξαναβρεί εκεί τον προσανατολισμό του».[18] Ο Λακάν εδώ διευκρινίζει ότι η διαφορά ανάμεσα στον κοινό άνθρωπο και τον ήρωα, ανάμεσα στο άτομο και το υποκείμενο, εντοπίζεται στην καρτερία απέναντι στην προδοσία. Η μοίρα εκείνου που δεν μπορεί να υπομείνει την προδοσία είναι να επιστρέψει ως απόβλητος στην υπηρεσία των αγαθών, όπου θα περιφέρεται στο εξής χωρίς ουσιαστικό προορισμό, καθώς δεν θα μπορεί να βρει κάποιο σημείο προσανατολισμού. Και αυτό γιατί, έχοντας γευτεί την εμπειρία τού απείρου, μπορεί βέβαια κανείς να επιλέξει την οδό τής αποστασίας, αλλά η επιλογή αυτή δεν θα του επιτρέψει την επάνοδο στην προηγούμενη κατάσταση, καθώς η επιστροφή στην υπηρεσία των αγαθών θα σημάνει και τον οριστικό του αποπροσανατολισμό. Κανείς δεν μπορεί να αρνηθεί ατιμωρητί την ευκαιρία τής αλήθειας. (22/05/13)


[i] «αγάπης και μίσους»

[16] J. Lacan, Le Séminaire livre VII (« L’éthique de la psychanalyse ») σελ. 357 (αγγλ. μετάφραση, σελ.308-09).
[17] Ibid. σελ. 368 (αγγλ. μετάφραση, σελ.319).
[18] Ibid. σελ. 370 (αγγλ. μετάφραση, σελ.321).

Advertisements
 

Ετικέτες:

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s